بيان مسأله همان است كه ذكر شد . هرگاه انسان از جهت ربوبيت مودعهء در او رفع صوت دهد محمود است عند الله و نزد رجال اعراف ، و هرگاه از جهت ماهيت نفس خود رفع صوت نمايد غنا و حرام است چنانچه كلّ آيات و احاديثى كه ذكر شده دالّ بر اين حكم است و آنچه بعض از علما ذكر كرده اند در مقام حكم غنا و به اسم احتياط در دين ، منع از ذكر ذاكر ذكر اهل بيت عظمت و جلال مىنمايند بعيد از حكم واقع و مختلط از جهات انّيّات است . و اين صوت لحن اهل نار و شؤونات مقام فجّار است كه از جهت ماهيت ناطق است ، اگر چه قرائت كتاب الله و ذكر خداوند و اولياء او را نمايند ولى متفرّسين از اهل تجريد و حقيقت مشاهده مىنمايند كه صوت اهل جهنم است مثل الحان اهل مجاز كه مخالف با حقيقت دين اهل اسلامند اگر چه به صورت فصيح و لحن عجيب قرائت مىنمايند ولى حكم جهت ماهيت بر آنها جارى است ؛ و ثانى « واجب » و آن صوتى است كه براى لحن كتاب الله نازل شده و اهل محبت و تجريد ، قرائت آيات و مناجات مىنمايند و ذكر مصائب شموس عظمت و جلال را در مقام ارتفاع صوت به احسنِ لحن با منتهاى خضوع و خشوع مىنمايند ، و اين جهت چون ظهور آن از جهت ظهور آيهء توحيد است محبوب است عند الله و عند اصفيائه ، و اين صوتى است كه در كلمات شموس عظمت و جلال امر به آن شده و مذكَّر مراتب جنات است كه بر هياكل توحيد نسيم او مىوزد و عبد را جذب مىنمايد به مقاماتى كه خداوند عالم از براى عبد مقرر فرموده ، به شرطى كه آن را در مقام صعق بر نياورد كما روي عن جابر عن أبي جعفر عليه السلام . قال : قلت : إنّ قوماً إذا ذَكَروُا شيئاً من القرآنِ أو حُدِّثوا به صَعِقَ أحدُهم حتى يُرى أنّ أحدهم لو قُطِعَتْ يَداه أو رِجلاه لم يُشْعِر